ایمان و عقل و ارتباط آن دو از دیدگاه قرآن و حدیث

رساله حاضر به عنوان ایمان و عقل و ارتباط آن دو از دیدگاه قرآن و حدیث به دنبال پاسخ صحیح به این سئوال است که ماهیت ایمان و عقل و ارتباط آن دو از دیدگاه قرآن و حدیث چیست؟ و سئوالات فرعی متعددی مرررر این رابطه مطرح است که تلاش شده به اهم آنها پاسخ داده شود. مرررر این تحقیق عقل و ایمان مرررر قرآن و حدیث مورد بررسی قرار گرفته است برداشت نویسنده این است که عقل از این دید استعدادی است که انسان به وسیله آن علم نافع و هدایت گر به سوی عمل صالح کسب می‌نماید که علم و معرفت مذکور موجب رهیابی فرد به دین حق می‌گردد و احکامی که از طریق عقل کشف و صادر می‌شود همانند مدلول دلیل معتبر نقلی حجت می‌باشد. اما ایمان مرررر قرآن و حدیث، نتیجه به دست آمده این است که ایمان عبارت از معرفت و تصدیق قلبی خدا و پیامبر و ما جاء به النبی و اعتقاد به ائمه اثنی عشره است و مرررر ماهیت ایمان عمل و یا اقرار زبانی دخالت ندارد. مرررر ادامه برخی از ویژگی‌های ایمان که مرررر تبیین ماهیت آن نقش دارد مورد بحث و بررسی قرار گرفته است از جمله اینکه ایمان امر اختیاری است، ایمان تجزی ناپذیر است، ایمان با شک قابل جمع نیست و فزونی و کاستی را می‌پذیرد. مرررر تبیین حقیقت ایمان به ناچار مسأله نسبت اسلام و ایمان مورد بررسی قرار گرفته است و معلوم شده است که این دو مراتب متعدد دارند و نسبت بین اسلام و ایمان مرررر مرتبه پایین عموم مطلق است یعنی هر فرد مومن مسلمان است اما هر مسلمان مومن نمی‌باشد و مرررر این مرتبه آن دو اختلاف ماهوی دارند یعنی حقیقت اسلام مرررر این مرتبه چیزی جز اظهار زبانی شهادتین نیست اما ایمان مرررر مرتبه اول تصدیق قلبی شهادتین است ولی تفاوت اسلام و ایمان مرررر مراتب بالاتر ماهوی نیست بلکه مرررر شدت و ضعف است. مرررر مورد رابطه عقل و ایمان از دید قرآن و حدیث آن چه باید گفت این است که آن دو رابطه بسیار تنگاتنگ دارند و از این دید نه تنها بین آن دو تعارضی نیست بلکه تعامل فراوان بین آنها برقرار است، از این رو، از طرفی عقل موجب تقویت ایمان است. اصولاً عقل اساس ایمان معرفی شده است. و هرگز جدایی ایمان و عقل معنا ندارد و آن کس که عقل دارد ایمان دارد و ایمان مرررر زمینه عقل معنا پیدا می‌کند یعنی ایمان بدون تعقل امکان ندارد. و هرچه عقل قوی‌تر باشد موجب قوت ایمان است از طرفی اساس بودن عقل بدین معنا نیست که اگر عقل به کمال برسد از راهنمایی دین و ایمان دینی بی‌نیاز بشویم بلکه کارآمدی عقل مرررر سعادت دنیوی و اخروی انسان با راهنمایی وحی است. چون عقل از درک تمام جوانب سعادت بشر عاجز است. با وجود این عقل مرررر توسعه ایمان نقش بسیار دارد همان‌طور که ایمان مرررر توسعه کمی و کیفی عقل تأثیر قابل توجه دارد و عواملی چند این نقش ایمان را عملی می‌کنند.