بررسی زبان عربی در ایران تا حمله مغول

پیشینه زبان عربی و عرب زبانان در ایران بیش از دو هزار سال است . زبان عربی پیش از اسلام بنا به دلایلی در میان ایرانیان هواداری نداشت در حالیکه عربها از زبان پارسی و تمدن با شکوه ایرانی استفاده‌ها کردند و به اشکال مختلف متاثر گشتند لغات زیادی از زبان پارسی در زبان عربی راه یافت و حتی برخی از آن لغات در قرآن کریم نیز آمده است پس از اسلام نفوذ ملت عرب و زبان عربی در پرتو دین اسلام و قرآن کریم در میان ایرانیان بیشتر شد. تا جایی که زبان پارسی دری، جای زبان پهلوی را گرفت و پارسی نویسان اصطلاحات قرآنی و تعبیرات ادبی عرب زبانان را در گفتار و نوشتار خود به کار گرفتند اسمها، کنیه‌ها و لقبهای عربی رواج گرفت بنابراین لغات عربی فراوانی در زبان محاوره‌ای ایرانیان راه یافت و کتابهای متعدد فقهی، طبی و ادبی به زبان عربی در ایران نوشته شد. آنگاه که زبان فارسی پس از دویست سال توانست قد علم کند و با استفاده از الفبا و لغات فراوان عربی به صحنه بیاید زبان عربی همچنان زبان دیوانی و علمی و دینی به حساب می‌آمد و مورد احترام اعیان و دانشمندان بود. در دورانی که خلافت عباسی توانمند و مسلط بود از زبان عربی نیز استقبال بیشتری می‌شد. و هرگاه به ضعف می‌گرائید زبان عربی نیز کم ارج می‌گردید چنانکه در قرن پنجم شاعری برجسته به جز مهیار دیلمی به زبان عربی شعر نمی‌سرود. باید توجه داشت که اعتقاد مردم ایران به اسلام پشتوانه نیرومندی برای رواج آموزش و ماندگاری زبان عربی در میان ایرانیان بوده است با این وجود بعدها بر اثر کم توجهی حکومتهای ترک نژاد غزنوی سلجوقی و خوارزمشاهی زبان عربی در ایران از رونق افتاد و به ادبا و شعرا و طلاب حوزه‌های علمیه محدود گردید.