تاریخ تطور منشات و مکاتیب در نثر پارسی و مختصات آن (از آغاز تا قرن هشتم)

یکی از اقسام مهم نثر فارسی، منشات و مکاتیب است . پیشینهء این شاخه از نثر، به دوران پیش از اسلام می‌رسد. این فن(منشات) مرررر طی زمان، همچون دیگر اقسام نثر، تحولات و دگرگونی‌هایی را از لحاظ مختصات و سبک نگارشی پذیرفته است و از شیوهء مرسل و موجز به مصنوع و مطنب کشیده شده است . مرررر این رساله، به سیر تطور منشات ، مرررر دو دورهء پیش از اسلام و دورهء اسلامی(تا قرن هشتم هجری) پرداخته شده است . یکی از عوامل تحول و تکامل این فن، تاثیرپذیری آن، از منشات عربی، بویژه از قرن پنجم هجری به بعد بوده است . منشات عربی نیز متاثر از مکاتیب پارسی(پهلوی) و مکاتیب (نامه‌های)پیامبر اکرم(ص) است . مرررر این تحقیق به چگونگی تاثیر متقابل منشات فارسی و عربی بر یکدیگر اشاره شده است . منشات و مکاتیب فارسی، به دیوانیات ، سلطانیات و اخوانیات (نامه‌های دوستانه) تقسیم می‌شود که به تفصیل دربارهء هر یک از این اقسام مرررر دو دورهء مورد نظر، همراه با ذکر نمونه‌ها و مختصات و سیر تطور آنها سخن گفته‌ایم. اگرچه این اقسام، دارای مشترکاتی از حیث ارکان و شکل نگارشی است ، ولی از نظر موضوع و مفهوم و وسعت مجال نویسنده مرررر هر یک از آنها، تفاوتهایی نیز با یکدیگر دارند. از آنجا که بین منشات و فن دبیری و نویسندگی رابطهء مستقیمی است ، به بررسی این فن، از نظر جایگاه، شرایط، مراتب و اوصاف آن مرررر دو دورهء مورد بحث پرداخته شد.