بررسی تحول بناهای مذهبی دوره ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیه اسلامی ایران

با توجه به نظریه پژوهشگران دینی ایرانیان قدیمی ترین یکتاپرستان جهان و مذهبی ترین اقوام می باشند. بیش از هفت هزار سال پیشینه ساخت پرستشگاه ها و بنا ها و آثار مذهبی پیش از هعغهعغه ساسانی و قبل از ظهور پیامبر اسلام گواه این مطلب می باشد. قدیمیترین نیایشگاه ساخته شده در این هعغهعغه مربوط به هزاره هفتم قبل از میلاد به نام معبد منقوش زاغه می باشد. قدیمیترین کتیبه نیز کتیبه ایلامی کورانگون مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است که در آن صخره ای پرداخته شده است. سپس به بررسی مهاجرت آریاییها به ایران و بررسی آیین آنها و معرفی نیایشگاههای صخره ای پرداخته شده است. در ادامه مذهب و نیایشگاه های هعغهعغه ماد معرفی شده و قدیمی ترین آنها معبد نوشیجان است که آتشدان آن در فضای بسته نیایشگاه قرار دارد. در هعغهعغه هخامنشیان نیز انواع آثار مذهبی بررسی شده اند. ایوان به عنوان یکی از عنصرهای مهم در کاخ آتشکده ها و آتشکده های بزرگ دیده می شود. این عنصر در کنار تالارهای ستوندار ترکیب مناسبی را جهت اجتماع در یک فضای گسترده بوجود می آورد که در وقع شبستانهای مساجد قرون اولیه اسلامی را می سازند. به این ترتیب میتوان گفت سه مسجد مهم تاریخانه دامغان مسجد فهرج و مسجد جامع نایین دارای سبک عربی نبوده و دارای طرح ایرانی با ایوان ساسانی و تالار ستوندار می باشند.