روند تحولات روابط ایران و ترکیه در دهه 90: همکاری یا تعارض؟

در فضای بین المللی این کشورها هستند که مدام در تعامل و تعارض با یکدیگر هستند. ایران و ترکیه جزو کشورهایی هستند که در ازای تاریخ از این تعامل و تعارض خارج نبوده اند. در این رساله روابط این دو کشور در دو مقطع زمانی یعنی سال های دهه 1980 و 1990 مورد بررسی قرار گرفته است. در دهه 80 روابط ایران و ترکیه از پارامترهای تاثیرگذار بود، که تاثیرگذاری آنها در دهه 1990 همچنان پایدار بوده است. یعنی صورت پارامترهای تاثیرگذار تفاوت آن چنانی نداشته، در حالی که فضای بین المللی و منطقه ای دچار تحول و دگرگونی های اساسی شده بود. در این رساله فرضیه ای ارائه و آزمون می شود: «روابط ایران و ترکیه در دهه 90 به دلیل تاثیر گرفتن از پارامترهای ژنواستراتژیک هم چون مسئله کرد، اسلام و رابطه ترکیه ـ اسرائیل به سمت همکاری استراتژیک سوق پیدا نکرده و زمینه های عدم همسویی در روابط این دو کشور گسترش پیدا کرده است. برای آزمون این فرضیه ما مقایسه ای را بین سال های 1980 و 1990 انجام داده ایم. در ادامه با تاکید بر پارامترهای مسئله کرد اسلام و رابطه ترکیه ـ اسرائیل سعی کرده ایم فرضیه مذکور را مورد آزمایش قرار دهیم. در دهه 1980 روابط ایران و ترکیه تحت تاثیر پارامترهای مذکور قرار گرفته و در فضای رئالیستی این عوامل ژنواستراتژیک روابط دو کشور را شکل داده اند. اما در دهه 1990 هرچند تحولات چون فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نوید این را می داد که روابط این دو کشور به سمت ژنواکونومیک سوق پیدا کند، ولی روابط این دو کشور هم چنان تحت تاثیر عوامل ژنواستراتژیک قرار گرفت و به سمت همکاری استراتژیک سوق پیدا نکرد. بالاخره ما به این نتیجه می رسیم که فضای حاکم بر روابط کشورهای منطقه خاورمیانه و در این میان ایران و ترکیه فضای کاملا رئالیستی است و تاثیرات خود را از عوامل ژنواستراتژیک می گیرد.