زمینه‌های مساعد و نامساعد تحزب در ایران

آنچه که در فصل اول این رساله آمده است بحث نظری در مورد زمینه‌های عام تحزب است که شالوده رساله را تشکیل می‌دهد. در این بحث غیر از تاریخچه مختصری که از پیدایش احزاب در اروپا- یعنی با پیدایش Cocus یا اولین کمیته‌های انتخاباتی در انگلستان- ارائه داده‌ایم از پیوند دموکراسی و تحزب در این زمینه سخنی هر چند مختصر و ناقص ارائه داده‌ایم و در بحث از نگره‌های مختلف تولد احزاب به چهار نگره پرداخته‌ایم که در این تحقیق علاوه بر توجه خاص به دموکراسی به عنوان زمینه اصلی در پی تطبیق این نگره‌ها با زمینه‌های موجود در ایران پرداخته‌ایم. در فصل دوم این رساله تحول تاریخی احزاب اشاره شده است نقطه آغاز هعغهعغه مشروطیت فرض شده است که اولین بار احزاب بطور رسمی در ایران شکل گرفتند. در هعغهعغه‌های قبل بیشتر زمینه‌های نامساعد مطرح‌اند. لازم به توضیح است که با اطلاق زمینه‌های مساعد برای هعغهعغه بعد از مشروطیت نمی‌توان مدعی بود که حتما بعد از دورهء مشروطیت تمامی زمینه‌های مساعد بود. بلکه تفکیک این دو هعغهعغه بخاطر سهولت تحقیق بوده است و نیز از باب اینکه اکثر عوامل منفی در بعد ساختارهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی در هعغهعغه قبل از مشروطیت در هعغهعغه بعد از آن تا حدی بطرف مساعد شده در حرکت بودند. این زمینه‌های نامساعد شامل ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و فرهنگی که مجموعا مانع از بروز و نضج دموکراسی بودند می‌گردد. در فصل سوم این رساله ساختارهای اجتماعی اقتصادی و فرهنگی که تا حدی در قرن بیستم متحول شده‌اند بعنوان سرآغاز تحولات مساعد مورد توجه قرار می‌گیرند و در یک مقایسه با عوامل نامساعد گذشته و موجود در پی اثبات فرضیهء خود یعنی چربیدن عوامل نامساعد بر عوامل مساعد بر خواهیم آمد.