سازگاری بهره برداری از منابع طبیعی با توسعه پایدار در اسلام

منابع طبیعی به رغم اهمیت فراوانی که در توسعه اقتصاد و رفاه مردم دارند بهره برداری نادرست، سبب تخریب آنها و همچنین ایجاد آلودگی در محیط زیست و نیز محرومیت نسلهای آینده از این نعمتهای خدادادی میشود. یکی از ابعاد مهم توجه به این مساله نگاه از منظر دینی است. از این نگاه دو دیدگاه متناقض وجود دارد. از طرفی عده ای بحران حاضر را ناشی از فاصله گرفتن از تعالیم ادیان دانسته و راه حل را در افزایش زمینه های تربیت دینی و اخلاقی میدانند. از طرف دیگر عده ای با نگاه سکولار و با اتخاذ موضعی متضاد مشکل را در آموزه های دینی جستجو کرده و آنها را در بحران موثر دانسته اند. دلبستگی نداشتن به دنیا و مسلط شدن بر طبیعت از جانب خداوند از مواردی است که به اعتقاد اینان سبب ناپایداری توسعه شده است. همچنین تجویز استفاده بدون حد از منابع طبیعی نیز به این مشکل دامن زده است. ادعای ما این است که ادیان الهی به طور عام و دین اسلام به طور خاص با تقویت انگیزه های اخروی افراد تا حد زیادی در حل مشکل موفق بوده اند و هر قدر زمینه تربیت دینی افراد بیشتر شود این موفقیت بیشتر خواهد بود. در این رساله برای اثبات سازگاری بهره برداری از منابع طبیعی با توسعه پایدار در اسلام بحث مالکیت و شیوه های بهره برداری از آنها و نیز توسعه پایدار و مهمترین ویژگیهای آن یعنی محیط زیست و عدالت بین نسلی را مطالعه کردیم. نتایج این بررسی در یک نگاه این بود که در نظام اقتصادی اسلام نقش بخش عمومی در مالکیت منابع طبیعی بسیار گسترده است. با این وجود نهادهای متعددی برای استفاده بخش خصوصی از این منابع پیش بینی شده است. و غیر از موارد استثنا اصل بر این است که خود دولت اقدام به بهره برداری از منابع نکند. توسعه به عنوان وسیله ای برای رسیدن به رفاه عمومی به عنوان مقدمه سعادت انسان دیده شده و تفاوتهایی با توسعه مرسوم در سایر نظامها دارد. محیط زیست مورد احترام شریعت قرار دارد و راهکارهایی به منظور تحقق آن پیش بینی شده است. عدالت محور تمام هستی است و منابع طبیعی و سایر مواهب خداوند برای استفاده همگان خلق شده است. در پایان با معرفی پیش فرضهایی دو سه محور اعتقادی، فقهی و اخلاقی، مدل سازگار با توسعه پایدار را معرفی کرده و به اثبات فرضیه های رساله پرداخته ایم.