آفرینش در باورهای ایران پیش از اسلام بر اساس روایات تاریخ ملی (در محدودهء ماقبل زردشت و دورهء زردشتی)

آفرینش ، یعنی چیزی را از نیستی، هست کردن. هر قوم و آئینی از جمله مزدیسنا برای آفرینش جهان، داستانی مخصوص به خود دارد. این داستان، از عناصری ترکیب یافته که قابل مبادله بین اقوام و فرهنگ‌ها هستند. آفرینش زردشتی، از هند باستان(که سکونتگاه آریاها شد) ایران(قبل از ورود آریا)، آسیای صغیر و بین‌النهرین باستان عناصری را اخذ کرد. این جریان تبادل فرهنگی به اضافهء خود داستان آفرینش ، دست مایهء برخی محققان ایرانی و خارجی شد. از آن جا که تاریخ هر علم، خود آن علم است ما تاریخچه‌ای نه چندان کامل از این نظرات ارائه دادیم. در بخش دوم، به اصل جهان پرداختیم زیرا شناخت جهان قبل از مرحلهء آفرینش ضرورت دارد. اصل جهان در مزدیسنا تحت تاثیر آئین زروان قرار می‌گیرد. چون زروان، خدای زمان است شناخت زمان در آفرینش زردشتی ضروری به نظر می‌رسد. پس به چگونگی زمان، قبل و بعد از مرحلهء آفرینش یعنی عمر جهان و مراحل چهارگانهء آن پرداختیم. زیرا بدون شناسایی زمان، شناخت آفرینش زردشتی ممکن نیست . آفرینش جهان در دو مرحلهء مینوی و مادی، قابل بررسی است . اهورامزدا در مرحلهء مینوی، فروهرها و ایزدان را آفرید. ایزدان(که شامل امشاسپندان نیز می‌شوند) را به دو صورت کلی و موردی می‌توان شناخت . به صورت موردی، ایزدان، به سه دستهء باستانی، مهری و زردشتی قابل تفکیک هستند. اهورامزدا نه تنها خود، ماهیت مستقل خود جوشی نداشته و از ترکیب چند ایزد دیگر بوجود آمده بلکه هیچ نقشی در آفرینش ایزدان باستانی و مهری نداشته است . اینان قبل از بوجود آمدن اهورامزدا و قبل از اقدام او به آفرینش جهان در حوزه‌های فرهنگی و باوری خود مورد ستایش و پرستش بودند. اهورامزدا فقط در آفرینش ایزدان زردشتی (امشاسپندانی و ایزدان ستودنی دیگر) نقش داشته است . در مرحلهء مادی، آفرینش جهان از دو منظر اوستایی، گاهنبارها و غیرواستایی، نوروز می‌توان نظر انداخت . احتمالا نوروز، ریشه در ایران قبل از ورود آریا و یا بین‌النهرین دارد. نوروز با عناصری از آسیای صغیر و ماوراءالنهر ترکیب می شودد و در دورهء متاخر مزدیسنا جایگاه ویژه‌ای در متون دینی پهلوی کسب می‌کند. جهان مادی در هفت مرحله آفریده می شودد که این، ریشه در بین‌النهرین و ادیان سامی دارد.