غلات در دو قرن اول هجری

رساله حاضر، با تکیه بر دیدگاهی تاریخی، به ریشه‌یابی مهمترین عوامل و زمینه‌های ظهور پدیده غالی‌گری در میان مسلمانان، طی دو قرن اول هجری (بستر زمانی پیدایش این اندیشه) پرداخته است . شناخت صحیح این پدیده فکری که یکی از ماندگارترین و عمیق‌ترین تاثیرات را در تاریخ اندیشه اسلامی بجای نهاد، با محدود نمودن آن در عرصه کلام و ملل و نحل، بدون شناخت زمینه‌های تاریخی – اجتماعی آن میسر نخواهد بود. از این رو بررسی و تجزیه و تحلیل تاریخی پدیده غلو، با استناد به اطلاعات تاریخی و اطلاعات تکمیلی منابع ملل و نحل، رجال و حدیث و… محور عمده‌ای است که این رساله حول آن شکل گرفته است . به عنوان پیش درآمدی بر مساله غلو، تعاریف لغوی و اصطلاحی رایج در خصوص غلو و انواع کاربردهای آن و نیز دیدگاه قرآن در این زمینه، به فصل اول اختصاص یافته است . فصل دوم به بررسی سیر تاریخی ظهور این پدیده در میان مسلمین طی قرن اول هجری و تجزیه و تحلیل مهمترین نمودهای اجتماعی آن اختصاص یافته است . پدیده “سبایی” و “سبائیان” و نحوه ارتباط آنها با “کیسانیه” نمودهای اجتماعی مذکور را تشکیل می‌دهند. در فصل سوم، چگونگی غالی‌گری در قرن دوم هجری و ابعاد مختلف آن تحت عنوان غالی‌گری سیاسی، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است . مهمترین چهره‌های غالی و چگونگی فعالیتهایشان، رئوس عقاید غالی نظیر تناسخ، حلول، تشبیه، و… توام با نحوه موضع‌گیری ائمه شیعه در قبال غلات ، عمده‌ترین محورهای مورد بحث در این فصل است . بحث انتهایی رساله که چهارمین و آخرین فصل آن را تشکیل می‌دهد، به بررسی غالی‌گری مذهبی در زمان مورد نظر، و علل مرکزیت یافتن ائمه شیعه در اندیشه‌های غالی، اختصاص یافته است .