سیره تبلیغی امام صادق (ع)

آنچه از بررسی امام صادق و کارهای فرهنگی تبلیغی ایشان به دست می‌آید این است که یک مبلغ موفق بایستی در تبعیت و پیروی از سیره ارزشمند زندگی ایشان اصول زیر را در برنامه تبلیغی خویش مراعات نموده تا نتیجه مطلوب که همانا ابلاغ پیام الهی به مردم و انجام رسالت الهی در اشاعه مکتب نجات‌بخش اسلام و مذهب پرافتخار غنی شیعه می‌باشد را به دست آورد: -1 در ابتدا یک مبلغ خود باید اعتقادی تا به سرحد یقین داشته باشد تا در راه تبلیغ آن از هرگونه تلاشی کوتاهی ننماید و از زحمت و رنجی که احیانا" به آن مبتلا می‌شود خسته نشده میدان مبارزه را خالی نکند. -2یقین به همراه عقیده بایستی با ماده "عمل" عجین شود تا معجونی تشکیل شود که نتیجه این عمل به همراه علم نفوذ در افکار و اعتقادات مخاطبین باشد. -3 دو اصل فوق بایستی به همراه اخلاص ، مبلغ را به قاطعیت و عزمی برساند که از هیچ قدرتی نهراسد و با توکل بر قدرت خداوند در مقابل قدرتهای پوشالی دنیوی که حتما" مانع تبلیغ او و ترویج دین خدا می‌شوند محکم بایستد. -4 هوشیاری و فراست مبلغ می‌تواند نتایج بدست آمده از کار فرهنگی، تبلیغی او را تثبیت کند و حیله‌های مخالفین را نقش بر آب کند. در بسیاری از موارد، در بیان برخوردهای امام این کیاست خاص به چشم می‌خورد، برخورد با ابومسلم و ابوسلمه خلال و شیوه وصیت ایشان و ... نمونه‌هایی از این هوشیاری است . -5 شناخت زمان و مکان : شاید بتوان گفت یکی از مهمترین عوامل موفقیت یک تبلیغ خوب ، شناخت صحیح مبلغ از زمان و مکان خویش می‌باشد و این دقیقا" سر تفاوت در سیره عملی و تبلیغی ائمه هدی است . اگر در این پایان‌نامه قسمت عمده بحث به همان موضوع "عصر امام صادق" اختصاص یافته کاری از روی عمد و نه از روی غفلت بوده است این شناخت دقیق است که امام صادق را وامی‌دارد در عصر رشد و نضج مکاتب فکری، و در عصر کاهش فشارهای سیاسی و در زمان انتقال علوم از زبانهای بیگانه به زبان عربی و در هعغهعغه‌ای که مساجد به عنوان برترین پایگاههای مناظرات علمی مطرح می‌باشند و زمانی که حقانیت یک مکتب با ارائه پاسخهای صحیح و اصولی به هزاران سوال اذهان کنجکاو و تشنه حقیقت اثبات می‌شود و زور اسلحه و قدرت مال و زر و پول نمی‌تواند نقش تعیین‌کننده داشته باشد. در چنین زمانی امام صادق (ع) پایه‌های فکری، عقیدتی مذهب شیعه را به طور اساسی تحکیم و ترویج می‌کند و فقه غنی شیعه را در تداوم حرکت علمی پدر بزرگوارش ترسیم و تحدید (مرزبندی) و تعریف می‌نماید و آن را به جهان اسلام می‌نمایاند. اگر چنین شرایطی فراهم نمی‌شد چنین حرکت علمی، تبلیغی هرگز موفق نمی‌شد. پس یک مبلغ موفق زمانی باید قیام مسلحانه کند و زمانی دیگر خود را مشغول دعا و تهذیب نفوس دیگران نماید و در مرحله‌ای باید کار فرهنگی، علمی نماید و هرگاه زمینه مساعد باشد حتی از حکومت و به دست گرفتن قدرت ابائی نداشته باشد. پس این پنج اصل مهم که عبارت بودند از اعتقاد و علم به همراه یقین - عمل به این علم و اعتقاد یقینی که در یک کلمه می‌توان نام تقوی بر آن نهاد - اخلاص و توکل بر ذات باریتعالی - هشیاری و فراست - شناخت زمان و مکان، عوامل موثر در یک تبلیغ موفق می‌باشند.