دلیل عقلی مستقل

اعتقاد به جامعیت شریعت اسلام نسبت به احکام تمام اعمال انسان و گشوده بودن باب اجتهاد، مباحث مختلفی را در پی می آورد که از جمله آنها بحث در باره انواع دلیل اجتهادی است. با مطالعه اقسام احکام شرعی در باره اعمال انسان و نیز تنوع ادله استنباط احکام، آشکار می گردد که در میان آنها حکم عقلی و دلیل عقلی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. هر چند در این باره اختلاف نظرهایی نیز وجود دارد، ولی تقسیم دلیل عقلی به دلیل عقلی مستقل و دلیل عقلی غیرمستقل کمتر مورد اشکال قرار گرفته است بی آنکه بخواهیم اختلاف نظر اصولیون در باره اعتبار و نیز نامگذاری آنها را نادیده انگاریم. به منظور بررسی دلیل عقلی مستقل، ابتدا تاریخچه ای از بحث دلیل عقلی در فقه امامیه و سپس تعریف و اقسام آن مطالعه می شود و سپس میان دلیل عقلی با برخی عناوین دیگر، مانند سیره عقلا و فتح ذرایع و قیاس اصولی و استحسان مقایسه ای انجام می گیرد. در ادامه دلیل عقلی مستقل در دو قسمت ، تحت عناوین: ادراک حسن و قبح اعمال به وسیله عقل، و ملازمه میان حکم عقل و حکم شرع بررسی می گردد.